Το Συμμαχικό Κοιμητήριο στο Ελ Αλαμέϊν. Τα Μουσεία της μάχης
Το Συμμαχικό Κοιμητήριο στο Ελ Αλαμέϊν
Τα Μουσεία της μάχης
Κείμενο και φωτογραφίες © Ιωάννη Καλλιανιώτη, εκτός όπου αναφέρεται διαφορετικά
Είναι Απρίλιος του 2026, επισκεπτόμαστε τα Κοιμητήρια του Ελ Αλαμέϊν, όπου αναπαύονται οι νεκροί του 1942.
Συμμαχικό Κοιμητήριο
Εδώ είναι θαμμένοι και οι περισσότεροι από τους Έλληνες πεσόντες
Ένα πρώτο μνημείο των Ελλήνων πεσόντων, σε απομίμηση λιθοσωρού με μαρμάρινη πλάκα και σταυρό, στήθηκε αρχικά σε διπλανό σημείο.
Κατόπιν το 1972, μιά καραβιά με μαρμάρινους κίονες και αέτωμα, έφτασε από την Ελλάδα. Στήθηκε μνημείο-κενοτάφιο με αναγεγραμμένα όλα τα ονόματα των πεσόντων.
Στον άνω σύνδεσμο, έχουν καταγραφεί τα ονόματα από τον Γεώργιο Λεκάκη με φωτογραφίες της Γεωργίας και της Σταυρούλας Χαρβάλα.
Στον παρακάτω σύνδεσμο, η περιγραφή των Ελληνικών εκδηλώσεων μνήμης
Ιταλικό κοιμητήριο Γερμανικό κοιμητήριο
Τα φροντίζουν ολοχρονίς οικογένειες των Μπεντουβίνων της περιοχής από πάππου σε πατέρα, εδώ στην ερημιά.
Κάθε Οκτώβριο θαρθούν πολλοί επισκέπτες, ένστολοι και μή, με σημαίες και πολύχρωμα λουλούδια.
Δεν τους ξεχνούμε. Γιά τους Αλεξανδρινούς και τους Αιγυπτιώτες, είναι η μεγάλη μάχη του Β! Παγκοσμίου Πολέμου στην περιοχή μας. Οι "δικοί" μας νεκροί.
Στην παραπάνω ανάρτηση περιέγραψα τις τελετές στην μνήμη τους από την Συμμαχική πλευρά, την Γερμανική, Ιταλική και Ελληνική. Η κάθε πλευρά με την πολιτιστική της ιδιαιτερότητα, τον ιδιαίτερο τόνο στην αρχιτεκτονική, την μουσική την θρησκευτικότητα.
Στο Γερμανικό και Ιταλικό κοιμητήριο, το περίκλειστο του κάθε μνημείου, βοηθά στην επικέντρωση στο πνεύμα του κάθε λαού, στην αποτύπωση των ιδεών που θέλησαν να υπογραμμίσουν οι δημιουργοί του.
Στο Συμμαχικό η σκέψη σου χάνεται στο πλήθος των επιτύμβιων στηλών που καθεμιά τους αντιπροσωπεύει μιά ανθρώπινη μονάδα, έναν πεσόντα.
Ήθελα λοιπόν να βρεθώ μόνος χωρίς παρατάξεις και επισήμους, στην μεγάλη πλατεία των νεκρών του Συμμαχικού κοιμητηρίου, κάτω από τον δυνατό ήλιο, να νοιώσω κάτι από...
Την δυναμική της πολυεθνικής στρατιάς, την αδελφοσύνη σε ζωή και θάνατο, τις κινητήριες ιδέες που γίναν νικητήριες.
Ένας άγνωστος σε μάς στρατιώτης, γνωστός όμως στον Θεό.
Ομάδα από την Νότιο Αφρική, όπως και τότε, εκείνη την 14η Οκτωβρίου 1942.
Πολλές οι ιδεολογικές αδυναμίες στην συγκρότηση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Κατάφεραν όμως να πείσουν όλους αυτούς τους λαούς, ότι το δικό τους ιδεολόγημα προσέφερε ένα ρεαλιστικό σήμερα και διεξόδους γιά ένα καλύτερο αύριο.Ο Άξονας, δεν έπεισε κανέναν.
Έτσι ήρθαν από χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά και συμπαρατάχθηκαν και πολέμησαν στις άκρες του κόσμου.
Λάμπει πάνω από τους τάφους
Έλληνας αεροπόρος, ανάμεσα σε δύο Έλληνες άγνωστους στρατιώτες.
Οι θάμνοι με τα φύλλα που κοκκινίζουν, φόρος τιμής στον φόρο αίματος.
Ήρθε η ώρα του Μουσείου της Μάχης που βρίσκεται λίγα βήματα από το Κοιμητήριο
Έτσι ήρθαν από χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά και συμπαρατάχθηκαν και πολέμησαν στις άκρες του κόσμου.
Ο Υπολοχαγός των Βασιλικών Ουσσάρων 21 ετών, ο Αυστραλός Αεροπόρος 26
Ανάμεσά τους η πρασινάδα ενός κάκτου
Μιά μικρή σκιερή ανάπαυλα στο ημικυκλικό δωμάτιο κάτω από τον Σταυρό
Δύο νέοι από την υπόδουλη τότε Πολωνία
Έλληνας αεροπόρος, ανάμεσα σε δύο Έλληνες άγνωστους στρατιώτες.
Ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος
Δύο Νεοζηλανδοί, το όνομα του ενός θυμίζει άποικο, το άλλο Μαορί.
Δεξιά οι 3 "κολλητοί" του έφιππου Βασιλικού Πυροβολικού
ετών 21 -22 - 22
Ήρθε η ώρα του Μουσείου της Μάχης που βρίσκεται λίγα βήματα από το Κοιμητήριο
Ανακαινισμένο, σε άριστη κατάσταση, έχει ευρεία εσωτερική αυλή.
Γύρω του μεγάλος κατάφυτος περιβάλλων χώρος όπου βρίσκονται εκτεθειμένα μηχανοκίνητα της μάχης, ακόμη και αεροπλάνα.
Στο εσωτερικό του έχει κρατηθεί η παλαιά Μουσειολογική άποψη, με άψογη καθαριότητα που δεν υπήρχε παλιά. Ας μην ξεχνάμε την έρημο που παρά την εκτεταμένη σημερινή δόμηση της περιοχής, πάντα καραδοκεί, πολιορκώντας με λεπτή άμμο και διαβρωτικούς αέρηδες.
Στην πρώτη αίθουσα αναπαράσταση πραγματικού πολεμικού γεγονότος, με τον ανθρωπισμό να υπερβαίνει την πολεμική αντιπαράθεση.
Στην επόμενη αίθουσα ο μεγάλος τοίχος, αφιερωμένος στην 1η Ελληνική ταξιαρχία.
Φόντο γιγαντοφωτογραφία της Ελληνικής ταξιαρχίας στο Αλαμέϊν
Δάφνινο στεφάνι με τα Ελληνικά χρώματα
Οι επιμέρους φωτογραφίες παρουσιάζουν από αριστερά:
1. Το πρώτο Ηρώο πεσόντων Ελλήνων μαχητών στο Ελ Αλαμέϊν.
2. Τον Βρετανό Στρατηγό Πάτζετ να επιθεωρεί την 1η Ελληνική Ταξιαρχία.
3. Τον στρατηγό Μοντγκόμερυ με τον Συνταγματάρχη Παυσανία Κατσώτα.
4. Τον Στρατηγό Μοντγκόμερυ να προσθέτει στο πηλήκιό του το Ελληνικό Εθνόσημο, παρουσία του Υπουργού Αμύνης Παναγιώτη Κανελλόπουλου και του Διοκητή της 1ης Ελληνικής ταξιαρχίας Συνταγματάρχη Παυσανία Κατσώτα.
5. Μηχανοκίνητα της 1ης Ελληνικής ταξιαρχίας.
6. Την σημαία της 1ης Ελληνικής ταξιαρχίας και την φρουρά της.
Ακολουθεί η αίθουσα με την συμβολή του Αιγυπτιακού στρατού στην μάχη της ερήμου.
Λαός και ιθύνουσα τάξη της Αιγύπτου είχαν τουλάχιστον αμφιλεγόμενα αισθήματα ως προς την έκβαση του νέου αυτού Μεγάλου πολέμου. Πληθώρα στρατιωτικών στελεχών της Αιγύπτου και της Τουρκίας είχαν εκπαιδευτεί από τους Γερμανούς κατά τον Α! Παγκόσμιο πόλεμο και η ιθύνουσα τάξη όπως και η Δυναστεία της Αιγύπτου είχε εν πολλοίς Τουρκική καταγωγή. Άρχοντες και λαός δυσφορούσαν λόγω της Βρετανικής επικυριαρχίας που είχε επιβληθεί από το 1882 και δεν έληξε παρά το 1956.
Παρ' όλ' αυτά η Αίγυπτος στάθηκε προσφυγομάννα γιά άλλη μιά φορά και φιλοξένησε τους πάντες, υψηλά ιστάμενους και στρατεύματα από πολλές χώρες. Χαμένοι της υπόθεσης οι πολλοί Ιταλοί της Αιγύπτου που ως στρατεύσιμοι άνδρες, πέρασαν 4 χρόνια έγκλειστοι σε στρατόπεδα.
Ο Υποστράτηγος Μοχάμεντ Ουάσφυ, Διοκητής της Δυτικής ερήμου
Αυτά τα παράσημά του, παραδόθηκαν στο Μουσείο από τον κ. Σάφι Μοχάμεντ Ουάσφυ την 11/5/2005.
Φύλακας της ερήμου το 1942
Ακολουθεί μιά μεγάλη αίθουσα αφιερωμένη στα Γερμανικά στρατεύματα
Τέλος η αίθουσα των νικητών
Ο Ρόμελ επονομάστηκε "αλεπού της ερήμου", αλλ' αυτή η φωτογραφία του Μοντγκόμερυ
μας τα λέει κάπως αλλιώς...
Ο Μοντγκόμερυ με τον Βασιλέα της Αγγλίας Γεώργιο τον ΣΤ! μπροστά σε χάρτες.
Μακέτα του πεδίου της μάχης
Φάσεις των εκστρατειών της ερήμου και της Β.Αφρικής 1940-1943, σημεία 1 έως 6
Αυτή η μεταλλική πλάκα, όπως και η επόμενη βρίσκονται αναρτημένες στο Κοιμητήριο της Κοινοπολιτείας. Παραθέτω την εικόνα τους και την μετάφραση του κειμένου που φέρουν.
Ο Πόλεμος στην Δυτική Έρημο 1940-1943
Η εκστρατεία στην Δυτική Έρημο μεταξύ των Δυνάμεων της Κοινοπολιτείας (με την προσθήκη αργότερα δύο Ταξιαρχιών των Ελευθέρων Γάλλων, μιάς Ταξιαρχίας Πολωνών και μιάς ταξιαρχίας Ελλήνων), όλοι με έδρα την Αίγυπτο και των Δυνάμεων του Άξονα (Γερμανών και Ιταλών) με έδρα την Λιβύη.Το πεδίο της μάχης όπου ο αγώνας διεξήχθη γιά δύο χρόνια, ήταν τα 1.000 χιλόμετρα ερήμου μεταξύ Αλεξανδρείας στην Αίγυπτο και Βεγγάζης στην Κυρηναϊκή. Ήταν ένας πόλεμος ελιγμών και εκτενών μετακινήσεων στις οποίες μέχρι την τελευταία φάση, κάθε προέλαση κάθε πλευράς, επέφερε παρόμοια προβλήματα υπερέκτασης γραμμών εφοδιασμού και ενισχύσεων. Και γιά τις δύο πλευρές, ο σκοπός δεν ήταν η κατάκτηση εδάφους της ερήμου, αλλά ο έλεγχος της Μεσογείου, της σύνδεσης με την Ανατολή μέσω του καναλιού του Σουέζ, τα πετρέλαια της Μέσης Ανατολής και η εφοδιαστική οδός προς την Ρωσσία μέσω Περσίας.
Παρ' όλο που η έρημος παρέμεινε το κύριο πεδίο μάχης έπρεπε να βρεθούν συμπληρωματικά εκστρατευτικά σώματα της Κοινοπολιτείας γιά ζωτικές αν και ελάσσονες επιχειρήσεις στις Σομαλιλάνδες, Ερυθρέα, Αιθιοπία, Ιράκ και Συρία, αποτυχία σε μία από τις οποίες θα έθετε σε κίνδυνο το όλον. Στρατεύματα επίσης χρειάστηκε να αποσταλούν την άνοιξη του 1941 γιά βοήθεια στην Ελλάδα και στις αρχές του 1942 γιά την αντιμετώπιση των Ιαπώνων στην Άπω Ανατολή. Δεν ήταν παρά στα μέσα του 1942 που όλο το βάρος των πόρων της Κοινοπολιτείας θα στρεφόταν προς την Δυτική Έρημο. Από την πλευρά του Άξονα, εφόδια και ενισχύσεις που θα ήσαν εν δυνάμει αποφασιστικά, θα κατευθύνονταν προς το Ρωσσικό μέτωπο. Η εκστρατεία άρχισε τον Σεπτέμβριο του 1940, με Ιταλική επίθεση κατά της Αιγύπτου, που καθηλώθηκε στο Σίντι Μπαρράνι. Τον Δεκέμβριο οι δυνάμεις της Κοινοπολιτείας αντεπιτέθηκαν και μέχρι τις αρχές Φεβρουαρίου, με αποκορύφωμα την μάχη του Μπέντα Φόμμ ολοκληρώθηκε η παράδοση του Ιταλικού στρατού της Κυρηναϊκής, η Κοινοπολιτειακή εμπροσθοφυλακή κατέλαβε την Ελ Αγγιέλα, άνοιξε ο δρόμος προς την Τρίπολη και η ευκαιρία της εκκαθάρισης των Δυνάμεων του Άξονα από την Βόρειο Αφρική, ευκαιρία που δεν αξιοποιήθηκε λόγω της αποστολής στρατευμάτων στην Ελλάδα. Εν τω μεταξύ Γερμανικές ενισχύσεις προσγειώθηκαν στην Τριπολιτάνια και επιτέθηκαν την 31 Μαρτίου 1941στην Ελ Αγγιέλα ανακαταλαμβάνοντας την Κυρηναϊκή μέχρι τα τέλη Απριλίου. Οι Δυνάμεις της Κοινοπολιτείας εκτός από μία βάση στο Τομπρούκ ευρίσκονταν 600 χιλιόμετρα μακριά στην Αιγυπτιακή μεθόριο. Υπήρξε ευκαιρία γιά τις δυνάμεις του Άξονα που είχαν σταματήσει στο απόκρημνο Σολλούμ, γιά κατάληψη της Αιγύπτου, αλλά απεφεύχθη λόγω της αποστολής ενισχύσεων γιά την επικείμενη επίθεση στο Ρωσσικό μέτωπο.
Τον Μάϊο και τον Ιούνιο του 1941, δύο διαδοχικές απόπειρες να ανακουφίστεί η πολιορκούμενη φρουρά του Τομπρούκ απέτυχαν. Μιά τρίτη απόπειρα στα μέσα Νοεμβρίου επέτυχε. Το Τομπρούκ ανάσανε την 10η Δεκεμβρίου και οι δυνάμεις της Κοινοπολιτείας (τώρα 8η Στρατιά) ανακατέλαβαν την Βεγγάζη την παραμονή των Χριστουγέννων. Η θέση της 8ης Στρατιάς στην Ελ Αγγιέλα πάλι υπονομεύθηκε από την αποστολή στρατευμάτων στην Άπω Ανατολή γιά την αντιμετώπιση της Ιαπωνικής απειλής.
Την 21η Ιανουαρίου 1942 οι δυνάμεις του Άξονα αντεπιτέθηκαν και ανακατέλαβαν την Βεγγάζη φθάνοντας την γραμμή Γαζάλλα- Μπιρ Χακίμ, όπου η προέλασή τους ανεκόπη γιά 4 μήνες. Στο τέλος του Μαϊου η ήττα στην μάχη της Γαζάλλα και η συνακόλουθη απώλεια του Τομπρούκ υποχρέωσε την 8η Στρατιά σε υποχώρηση πέρα από τα Αιγυπτιακά σύνορα στην γραμμή του Ελ Αλαμέϊν, όπου στα τέλη Ιουνίου αντεπιτέθηκαν και σταμάτησαν την προέλαση του Άξονα. Μιά επιπλέον επίθεση του Άξονα την τελευταία μέρα του Αυγούστου - η μάχη του Άλαμ Χάλφα, που κράτησε 6 μέρες- αντιμετωπίστηκε με επιτυχία.
Την 23η Οκτωβρίου η 8η Στρατιά, αναδιοργανωμένη, ενισχυμένη και επανεφοδιασμένη, επιτέθηκε στον Άξονα στην Μάχη του Ελ Αλαμέϊν που θα κρατούσε μέχρι τις 2 Νοεμβρίου, με αποτέλεσμα μιά αποφασιστική νίκη. Στην επακόλουθη διείσδυση, η 8η Στρατιά επανακατέλαβε το Τομπρούκ την 13η και την Βεγγάζη την 20η Νοεμβρίου. Το Ελ Αγγιέλα κατελήφθη την 19η Δεκεμβρίου και η Τρίπολη την 23η Ιανουαρίου. Μέχρι τις αρχές Φεβρουαρίου οι τελευταίες δυνάμεις του Άξονα είχαν υποχωρήσει στην Τυνησία και η 8η Στρατιά έκανε μιά παύση πριν εισέλθει στην τελική φάση του πολέμου στην Αφρική.
Το Αλαμέϊν ήταν μιά από τις αποφασιστικές μάχες της ιστορίας. Σε ένταση ανταγωνίστηκε ότι μέχρι τώρα ήταν γνωστό και ήταν το αποκορύφωμα μιάς εκστρατείας στην οποία η 8η Στρατιά και η Αεροπορική Δύναμη της Ερήμου πολέμησαν σαν γροθιά, φρουρούμενες πλευρικά και με προστασία του ανεφοδιασμού των. Οι δυνάμεις του εχθρού παρενοχλούνταν από το Ναυτικό, ενώ οι δικές τους προμήθειες έφθαναν σε αυτούς από το Εμπορικό Ναυτικό.
Οι ταφές που έγιναν στα πεδία των μαχών όσων έπεσαν στην εκστρατεία της ερήμου, μεταφέρθηκαν στα Πολεμικά Κοιμητήρια της Κοινοπολιτείας στο Ελ Αλαμέϊν, Σολλούμ, Τομπρούκ, Νάϊτσμπριτζ, Βεγγάζη και Τρίπολη. Τα ονόματα των στρατιωτών και αερομεταφερόμενων με άγνωστο τάφο, μνημονεύονται μαζί με αυτά των συντρόφων τους άλλων μαχών της Μέσης Ανατολής στο Κοιμητήριο του Ελ Αλαμέϊν. Τα ονόματα των αγνοουμένων του Ναυτικού μνημονεύονται σε μνημεία στα λιμάνια από όπου ξεκίνησαν.
Πολεμικό Κοιμητήριο του Ελ Αλαμέϊν - Μνημείο του Ελ Αλαμέϊν
Αυτό το Κοιμητήριο περιλαμβάνει 7.367 ταφές, από τις οποίες 815 δεν έχουν ταύτιση ονόματος. Τα ονόματα ακόμη 603 πεσόντων που αποτεφρώθηκαν, μνημονεύονται στο Μνημείο Αποτέφρωσης εντός του κοιμητηρίου.
Το Μνημείο του Ελ Αλαμέϊν φέρει τα ονόματα 11.945 στρατιωτών και αερομεταφερομένων με άγνωστο τόπο ταφής. Οι 8.725 πέθαναν στις εκστρατείες: Δυτικής Ερήμου (8.392), Ιράκ (184), Συρίας και Λιβάνου (116) και Περσίας (33). Οι 3.220 αερομεταφερόμενοι πέθαναν όχι μόνο σε αυτές τις 4 εκστρατείες, αλλά και σε επιχειρήσεις στην Ελλάδα, Αιθιοπία, τις Σομαλιλάνδες, Ερυθρέα, Μαδαγασκάρη.
Ανά χώρα τα ονόματα περιλαμβάνουν:
Κοιμητήριο Μνημείο
Ταφές Αποτεφρώσεις Ξηρά Αέρας
Ηνωμένο Βασίλειο 4.074 14 4.880 2.138
Καναδάς 34 - - 215
Αυστραλία 1.234 - 338 317
Νέα Ζηλανδία 1.108 - 777 90
Νότιος Αφρική 495 - 795 460
Ινδία 198 589 - -
Κύπρος - - 1 -
Ανατολική Αφρική 5 - 42 -
Εδάφη Προτεκτοράτων 1 - - -
Σεϋχέλλες 1 - - -
Σουδάν 1 - 20 -
Δυτική Αφρική 3 - 8 -
Άλλοι Σύμμαχοι 129 - - -
Αραβικό Σώμα - - 46 -
Τρανσϊορδανία - - 30 -
Παντελώς αταύτιστοι 83 - - -
7.367 603 7.725 3,220
7.970 11.945
Μπορώ μόνον να υποθέσω ότι οι ταφές των Ελλήνων (99 πεσόντες), κατατάσσονται στην στήλη "Άλλοι Σύμμαχοι". Τώρα κατανοώ πλήρως το απαραίτητο ενός ξεχωριστού μνημείου γιά τα "παιδιά της Ελλάδος παιδιά".
Το Μουσείο, έχει τρεις τιμητικές αναφορές γιά τρεις γυναίκες που αγωνίστηκαν η καθεμιά από το δικό της μετερίζι εναντίον του Άξονα.
Η πρώτη είναι μιά πολυπαρασημοφορημένη νοσοκόμα που οι συνθήκες εκείνηςτης ημέρας δεν μου επέτρεψαν να καταγράψω. Θα επιστρέψω και θα συμπληρώσω.
Η δεύτερη είναι η Γαλλο-Βρετανίδα Βιολέτ Σζαμπό που έχασε τον σύζυγό της στο Ελ Αλαμέϊν και κατετάγη στις Ειδικές Υπηρεσίες της Βρετανίας.
Η ιστορία της Βιολέτ Σζαμπό
Η Βιολέτ γεννήθηκε το 1921 από Άγγλο πατέρα και Γαλλίδα μητέρα.
Ερωτεύτηκε παράφορα τον Ετιέν Σζαμπό, Ουγγρικής καταγωγής, που υπηρετούσε στην Γαλλική Λεγεώνα των ξένων. Παντρεύτηκαν, εκείνος μετατέθηκε στην Β. Αφρική και ανάμεσα σε δύο άδειές του γεννήθηκε η κόρη τους, Τάνια. Ο πατέρας της δεν την γνώρισε ποτέ. Έπεσε μαχόμενος στις αρχές της μάχης του Ελ Αλαμέϊν.
Η Βιολέτ, αποφασισμένη να εκδικηθεί τον θάνατο του άντρα της και ήδη εκπαιδευμένη στην πολεμική προσπάθεια στην Αγγλία, κατετάγη στις Ειδικές Δυνάμεις (SOE), που την χρησιμοποίησαν στην Γαλλία το 1944. Στην μνήμη των συναδέλφων της έχει μείνει το μεταδοτικό της γέλιο και η ικανότητά της να κρατά την ομάδα της ενωμένη. Στην δεύτερη αποστολή της συνελήφθη από τους Γερμανούς μετά από ηρωϊκή αντίσταση και εστάλη στο στρατόπεδο του Ραίηβενσμπρουκ. Την εξετέλεσαν το 1945.
Τιμήθηκε μεταθανάτια με τον Σταυρό του Γεωργίου (Αγγλία), το Μετάλλιο της Αντίστασης και την Λεγεώνα της Τιμής (Γαλλία)
Στην μνήμη της οργανώθηκε μιά μικρή αγροικία-μουσείο στην Αγγλική ύπαιθρο, όπου κάθε καλοκαίρι γιορτάζονται τα γενέθλιά της.
Βέρα Λύνν, η "Σοφία Βέμπο" της Κοινοπολιτείας
Η πασίγνωστη στην Κοινοπολιτεία τραγουδίστρια του πολέμου Βέρα Λύνν
(1917-2020)
Η Βέρα Λύνν φωτογραφίζεται με εργάτριες πυρομαχικών, μετά από συναυλία στο μεσημεριανό τους διάλειμμα, κάπου στην Βρετανία. Στους ώμους της γούνινο σακκάκι, στα χέρια της πολύχρωμα λουλούδια.
Η Βέρα Λύνν, μιά από τις γνωστότερες φιγούρες της δεκαετίας του 1940. Η φωνή της συχνά χρησιμοποιήθηκε ως "μουσικό χαλί" γιά τον Β! Παγκόσμιο Πόλεμο. Ήδη διάσημη στο ραδιόφωνο και από τις συναυλίες της σε όλη την χώρα πριν τον πόλεμο, τσιμέντωσε την θέση της στις καρδιές του έθνους, όταν ηγήθηκε στις προτιμήσεις των ακροατών του BBC και έγινε γνωστή ως η "Αγαπημένη των Ενόπλων Δυνάμεων".
Η φωνή της, ασυνήθιστη γιά την εποχή και ακαριαία αναγνωρίσιμη, επαινέθηκε πάντα γιά την άρθρωση και την ειλικρίνειά της. Νυχτερινά κονσέρτα στα θέατρα όλης της χώρας, ακόμη και κατά τον βομβαρδισμό του Λονδίνου, την έκαναν πασίγνωστη σε χιλιάδες.
Η ραδιοφωνική της εκπομπή "Sincerely Yours" (Ειλικρινά Δική σας), ένωνε οικογένειες την εποχή του πολέμου, καθώς διάβαζε μηνύματα από αγαπημένους και τραγουδούσε παραγγελίες που είχαν μεγάλη σημασία γιά ανθρώπους που είχαν χωριστεί από τον πόλεμο. Παραδείγματος χάριν επισκεπτόταν νοσοκομεία, ώστε να μπορέσει να πληροφορήσει πληγωμένους ή αρρώστους, ότι είχε συναντήσει τις γυναίκες τους ή τα νεογέννητα μωρά τους. Ελάμβανε χίλια έως δύο χιλιάδες γράμματα την εβδομάδα. Λίγα από αυτά έχουν επιζήσει, καθώς τα υπόλοιπα "ανακυκλώθηκαν" στην υπηρεσία του αγώνα.
Προβλήματα προγραμματισμού καθώς και μιά αντίδραση στην Βουλή ενάντια στους "αισθηματίες τραγουδιστές" και τα "γλυκερά τραγούδια"στο ραδιόφωνο, έφεραν μιά ελαφρά μείωση στα ραδιοφωνικά προγράμματα όπου συμμετείχε, αλλά επέτρεψαν περισσότερες δημόσιες εμφανίσεις, όπως και το γύρισμα τριών ταινιών μεγάλου μήκους κατά την διάρκεια του πολέμου. Ακόμη υπάρχει το προσωπικό της σκριπτ της ταινίας "Rythm Serenade" με τις σημειώσεις της. Ήταν όμως το ταξίδι της στην Ινδία και την Μπούρμα το 1944, γιά την ψυχαγωγία των στρατευμάτων στο μέτωπο της ζούγκλας στην Άπω Ανατολή, που την έκανε την ευνοούμενη της 14ης Στρατιάς.
Μετά τον Άγγλο συγγραφέα και συνθέτη Σερ Νόελ Κάουαρντ ήταν πιθανότατα η πιό γνωστή προσωπικότητα που ψυχαγώγησε τα Συμμαχικά στρατεύματα στην Μπούρμα και όλοι εξήραν το κουράγιο της και την επίδραση των τραγουδιών της στην ανόρθωση του ηθικού των στρατιωτών της εποχής. Ήταν επίσης διατεθειμένη να επισκεφθεί τους αρρώστους και τους τραυματίες και να μεταφέρει μηνύματά τους επιστρέφοντας, προς προώθηση σε συζύγους και μητέρες, πράξεις που απεδείκνυαν το ενδιαφέρον της και τεκμηριώνονται από τις επιστολές που είναι διαθέσιμες τώρα. Ήταν αυτή η δημοφιλία, το ειλικρινές της ενδιαφέρον γιά τους θαυμαστές της και η επιθυμία της να συνδέεται μαζί τους, που την έκαναν να παραμείνει στην δημόσια σφαίρα πολύ περισσότερο από τους συγχρόνους της. Η δουλειά της με τις φιλανθρωπικές οργανώσεις γιά τους βετεράνους την κρατά επίσης στην εμπροσθοφυλακή του ενδιαφέροντος του κοινού αναφορικά με τον Β! Παγκόσμιο πόλεμο και τις κατοπινές εμπόλεμες συγκρούσεις.
Δεν ήταν γνωστή μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο. Μέσα στην κατεχόμενη Ευρώπη χιλιάδες άνθρωποι άκουγαν την φωνή της όταν συντονίζονταν κρυφά κάθε βράδυ στο BBC. Σε ένα από τα πρώτα της ταξίδια μετά τον πόλεμο και την γέννηση της κόρης της, ανακάλυψε στην Δανία μία απρόσμενα μεγάλη δεξαμενή θαυμαστών της. Τηλεοπτικές και θεατρικές εμφανίσεις της την δεκαετία του 1990 σε δημοφιλή βαριετέ προσέλκυσαν εκατομμύρια θεατές. Ήταν η πρώτη Βρετανή καλλιτέχνις που ηγήθηκε στα Αμερικανικά Τοπ 10 το 1952 και αν υπήρχαν αντίστοιχα στην Βρετανία το 1940, οι πωλήσεις του "We'll meet again" (Θα ξανασυναντηθούμε), θα βρισκόταν στην 1η θέση.
Το παραπάνω κείμενο είναι μετάφραση από το κείμενο του Μουσείου.
Βγήκαμε στον περιβάλλοντα χώρο
Στις μηχανές πολέμου της εποχής
Το θρυλικό Κίττυ Χόουκ
Ένα τελευταίο ανάγλυφο μας κατευοδώνει
Κατευθυνόμαστε προς το μικρό Μουσείο στο πρόπυλο του Ιταλικού μνημείου πεσόντων.
Αίθουσα συγκεντρώσεων, αίθουσα επισήμων, δύο αίθουσες με ενθυμήματα της μάχης, χώροι υγιεινής.
Στην συνέχεια μαρμάρινη πλάκα μνήμης γιά τους "μαχητές της ειρήνης" Ιταλούς τεχνικούς και εργάτες που έχασαν την ζωή τους στα μεγάλα έργα στο Ασσουάν, την Έσνα, την Εντφίνα μεταξύ 1898 και 1951.
Μεγάλη μαρμάρινη πλάκα με τα ονόματα των Λιβύων στρατιωτικών που πέθαναν γιά την Ιταλία
Το τζαμί στην μνήμη τους
Σε αυτό το σημείο αναπαύονται τα λείψανα 114 Λίβυων στρατιωτών
Ο φόρος τιμής του Ρόμμελ στον Ιταλό στρατιώτη
Ας περιηγηθούμε τις δύο αίθουσες με τις Ιταλικές μνήμες της μάχης
Η εξιστόρηση των μαχών της Β.Αφρικής από την 10/6/1940, έως την 13/5/1943
Χρονολόγιο της εκστρατείας στην Βόρειο Αφρική
Έτος 1940
10 Ιουνίου. Η Ιταλία εισέρχεται στον πόλεμο εναντίον της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας. Στην Λιβύη παρατάσσονται δύο στρατιές. Η 5η στα όρια της Γαλλικής Τυνησίας και η 10η στα σύνορα με την εγγλέζικη Αίγυπτο.
28 Ιουνίου Ο Στρατάρχης της Αεροπορίας Ίταλο Μπάλμπο σκοτώνεται καθώς καταρρίπτεται από λάθος το αεροπλάνο του και στην θέση του έρχεται ο Στρατάρχης Ροντόλφο Γκρατζιάνι.
13-18 Σεπτεμβρίου. Η10η στρατιά αποτελούμενη από τις μεραρχίες Κατάντζαρο, Μαρμάρικα, Σιρένε, 23 Μαρτίου, 3 Ιανουαρίου, 28 Οκτωβρίου (σας θυμίζει κάτι;), 1η και 2η Λιβυκή και την ειδική μονάδα τεθωρακισμένων, άρχισε την επέλαση προς την Αίγυπτο με ασθενή αντιμετώπιση των Αγγλικιών δυνάμεων που προτίμησαν την υποχώρηση. Οι Ιταλικές δυνάμεις προχωρούν μέχρι το Σίντι Μπαρράνι.
9-11 Δεκεμβρίου. Τα στρατεύματα του Στρατηγού Άρτσιμπαλντ Ουαίηβελ ξεκίνησαν την επιχείρηση Compass (Πυξίδα) και επιτέθηκαν στις Ιταλικές δυνάμεις, που ηττώνται σκληρά στο Σίντι Μπαρράνι. Η Αγγλική επίθεση εξελίχθηκε σε επιτυχία ολκής.
16 Δεκεμβρίου. Οι Ιταλοί εγκαταλείπουν την Αίγυπτο.
Έτος 1941
1η Ιανουαρίου-10 Φεβρουαρίου. Οι Ιταλικές δυνάμεις ηττώνται επανειλημμένα στην Μπάρντια, στο Τομπρούκ και στην Μπέντα Φόμμ. Η Βρετανική Δύναμη Δυτικής Ερήμου καταλαμβάνει την Βεγγάζη και όλη την Κυρηναϊκή. Οι Ιταλικές απώλειες είναι βαρειές: 140.000 άνδρες, 1.400 πυροβόλα και 450 τεθωρακισμένα οχήματα. Ο Στρατάρχης Γκρατζιάνι αντικαθίσταται από τον Στρατηγό Ίταλο Γκαριμπόλντι.
14 Φεβρουαρίου. Φτάνουν οι πρώτες μονάδες του Γερμανικού Σώματος Αφρικής στην Τρίπολη με τον αρχηγό τους ΄Ερβιν Ρόμμελ.
31 Μαρτίου-16 Απριλίου. Οι Γερμανοί μόλις αποβιβάστηκαν και με την συνδρομή των Ιταλικών Μεραρχιών Αριέτε και Μπρέσσια επιτίθενται στους Βρετανούς και τους αιφνιδιάζουν. Η Κυρηναϊκή ανακαταλαμβάνεται από τον Άξονα (μάχες της Ντέρνα και του Ελ Μεσσίλι).
14 Απριλίου-4Μαϊου. Τα Ιταλο-Γερμανικά στρατεύματα επιτίθενται δύο φορές κατά του οχυρού του Τομπρούκ, που το υπερασπίζεται η 9η Αυστραλιανή Μεραρχία, αλλά απωθούνται.
15-26 Μαϊου. Οι Βρετανοί αρχίζουν την επιχείρηση Brevity (Συντομία), που αποσκοπεί στον έλεγχο του περάσματος της Χαλφάγια, αλλά απωθούνται στις αρχικές τους θέσεις.
15-17 Ιουνίου. Οι Βρετανοί ξεκινούν επίθεση απαλλαγής του Τομπρούκ από τον κλοιό του Άξονα, αλλά απωθούνται ξανά (επιχείρηση Battleaxe-Πολεμικό τσεκούρι). Εν συνεχεία της αποτυχίας, ο Στρατηγός Ουαίηβελ αντικαθίσταται από τον Στρατηγό Κλωντ Ώτσινλεκ.
18 Ιουλίου. Ο Στρατηγός Έττορε Μπάστικο τοποθετείται νέος ανώτερος διοικητής των Ιταλικών Ενόπλων Δυνάμεων στην Βόρειο Αφρική.
18 Νοεμβρίου-13 Iανουαρίου 1942. Η 8η Αγγλική Στρατιά αρχίζει γενική επίθεση με τ'όνομα Crusader (Σταυροφόρος). Μετά από μιά μακρά σειρά σκληρών συγκρούσεων
(πρώτη και δεύτερη μάχη του Σίντι Ρεζέγκ, μάχες του Άϊν ελ Γαζάλλα και Αγκεντάμπια, οι δυνάμεις του Άξονα αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την Κυρηναϊκή. Στα σύνορα με την Αίγυπτο έχει μείνει η Μεραρχία Σαβόνα που εξακολουθεί να ανθίσταται μέχρι την 17η Ιανουαρίου. Στις συγκρούσεις γύρω από το Ντερ ελ Γκόμπι διακρίνονται η θωρακισμένη Μεραρχία Αριέτε και το σύνταγμα Νέοι Φασίστες.
Έτος 1942
21 Ιανουαρίου-4 Φεβρουαρίου. Η Στρατιά Θωρακισμένων του Ρόμμελ με την στήριξη των Ιταλικών Μεραρχιών Αριέτε και Τριέστε δρουν αποφασιστικά και περνούν στην αντεπίθεση, διώχνοντας τους Εγγλέζους από την Δυτική Κυρηναϊκή, φτάνοντας στο Άϊν ελ Γαζάλλα.
26 Μαϊου. Οι Ιταλο-Γερμανοί επιτίθενται στην γραμμή μεταξύ Άϊν ελ Γαζάλλα και Μπιρ Χακίμ. Η μάχη μαίνεται μέχρι τις 15 Ιουνίου, οπότε οι δυνάμεις του Άξονα κάμπτουν τους Άγγλους και αποκτούν επαφή με τις άμυνες του Τομπρούκ. Στις έντονες συγκρούσεις συμμετέχουν με τιμή οι Μεραρχίες πεζικού Τρέντο, Σαμπράθα, Μπρέσσια, Παβία, η μηχανοκίνητη Τριέστε και η θωρακισμένη Αριέτε που διακρίθηκε ιδιαίτερα στο Ρούκμπετ ελ Ατάσκ και στο Μπιρ Χακίμ. Στις 19 Ιουνίου προστέθηκε η θωρακισμένη Μεραρχία Λιττόριο.
21 Ιουνίου. Οι Ιταλο-Γερμανοί καταλαμβάνουν το Τομπρούκ. Αιχμαλωτίζονται 33.000 άνδρες, 2.000 οχήματα και σημαντικά λάφυρα. Ο Ρόμμελ εκμεταλλεύεται αμέσως την επιτυχία κυνηγώντας τους Εγγλέζους έως την Αίγυπτο. Η σχεδιαζόμενη εισβολή στην Μάλτα αναβάλλεται.
27 Ιουνίου. Ο Ρόμελ κατέλαβε και το οχυρωμένο στρατόπεδο της Μάρσα Ματρούχ.
1-20 Ιουλίου. Πρώτη μάχη του Ελ Αλαμέϊν. Οι Ιταλο-Γερμανοί προσπαθούν επανειλημμένα να διασπάσουν τις Αγγλικές γραμμές, αλλά απωθούνται.
13 Αυγούστου. Ο Στρατηγός Ώτσινλεκ αντικαθίσταται στην αρχηγία, από τον Στρατηγό Μπέρναντ Λώ Μοντγκόμερυ.
30 Αυγούστου-6 Σεπτεμβρίου. Δεύτερη μάχη του Ελ Αλαμέϊν. Οι Ιταλο-Γερμανοί προσπαθούν μάταια να προχωρήσουν ανατολικά, αλλά τους σταματούν στο Άλαμ και στην Χάλφα. Συμμετέχουν στις επιχειρήσεις οι Μεραρχίες Μπρέσσια, Φολγκόρε, Παβία, Τρέντο, Μπολόνια, Τριέστε, Αριέτε και Λιττόριο.
23 Οκτωβρίου-4 Νοεμβρίου. Τρίτη μάχη του Ελ Αλαμέϊν. Η 8η Αγγλική στρατιά, έχοντας λάβει ενισχύσεις πάνω απ' όλα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, περνά στην αντεπίθεση σε όλο το μέτωπο (Επιχείρηση Lightfoot- Ελαφροπόδης). Παρ'όλη την ανισότητα των δυνάμεων στο πεδίο, οι Ιταλο-Γερμανοί προβάλλουν σθεναρή αντίσταση. Η Μεραρχία αλεξιπτωτιστών Φολγκόρε δοξάζεται, αποκρούοντας όλες τις επιθέσεις στον τομέα της. Αφού έχασε μεγάλο μέρος των θωρακισμένων, ο Ρόμμελ αναγκάστηκε να διατάξει υποχώρηση. Η θωρακισμένη στρατιά πρακτικά κατεστραμμένη έχασε 26.000 άνδρες νεκρούς και 35.000 αιχμαλώτους. Οι Εγγλέζοι θρήνησαν 500 τεθωρακισμένα που ετέθησαν εκτός μάχης.
8 Νοεμβρίου. Οι Αμερικανοί αποβιβάζονται στο Μαρόκο και στην Αλγερία (Επιχείρηση Torch - Δάδα), αντιμετωπίζοντας ασθενή αντίδραση των Γαλλικών δυνάμεων του Βισύ, οι οποίες καταλήγουν να ενωθούν μαζί τους. Ο Άξονας απαντά με κατάληψη της Τυνησίας.
24 Νοεμβρίου. Οι υπόλοιπες Ιταλο-Γερμανικές δυνάμεις υποχωρούν με ταχύτητα προς την Τριπολιτάνια φτάνοντας στην Ελ Αγγιέλα. Συντονίζονται οι μεραρχίες Λα Σπέτσια, Πιστόϊα, Σουπέργκα με ενισχύσεις από την Ιταλία και αρχίζουν οι πρώτες μάχες με τους Συμμάχους στην Τυνησία.
Έτος 1943
25 Ιανουαρίου. Η Τρίπολη καταλαμβάνεται από τους Άγγλους. Η υποχώρηση συνεχίζεται στη Τυνησία μέχρι την γραμμή του Μαρέθ. Οι Ιταλικές δυνάμεις στην Βόρειο Αφρική ενισχύονται από την θωρακισμένη μεραρχία Κένταυρος και η "Νέοι Φασίστες" έχει μετατραπεί σε μεραρχία, ενώ ανασυστάθηκε η "Τριέστε".
5 Φεβρουαρίου. Σύσταση της 1ης Ιταλικής στρατιάς υπό την αρχηγία του Στρατηγού Τζιοβάννι Μέσσε που αναπτύσσεται στο νότιο μέτωπο περιλαμβάνοντας τις μεραρχίες πεζικού Τριέστε, Νέοι Φασίστες, Λα Σπέτσια, Πιστόϊα, Κένταυρος, η Ομάδα της Σαχάρας και μεγάλες Γερμανικές μονάδες. Άλλες Ιταλικές μονάδες αναπτυγμένες στην Τυνησία αποτέλεσαν μέρος της 5ης Στρατιάς υπό Γερμανική διοίκηση (Μεραρχία Σουπέργκα, 50ο Ειδικό Σύνταγμα και ένα απόσπασμα από την Κένταυρος).
19 Φεβρουαρίου-6 Μαρτίου. Λαμβάνει χώρα η τελευταία επίθεση του Άξονα στην Αφρική. Η 5η Ιταλο-Γερμανική Στρατιά μάχεται τους Αγγλο-Γαλλο-Αμερικάνους στο Κασσερίν, ελαφρύνοντας την πίεση στην Τύνιδα και την Μπιζέρτα, ενώ στον νότο οι Γερμανοι ηττώνται από τους Άγγλους στο Μεντενίν.
16-28 Μαρτίου. Μάχη του Μαρέθ. Ο Μοντγκόμερυ επιτίθεται με την 8η Στρατιά και με Αμερικανική υποστήριξη στο δυτικό μέτωπο. Η 1η Στρατιά του Μέσσε, καλά εγκατεστημένη στο πεδίο, ανθίσταται σθεναρά, αλλά τελικά μπροστά στην Αγγλική πίεση, υποχωρεί στην γραμμή Ακαρίτ-Χότς.
5-11 Απριλίου. Μετά από μιά προσωρινή παύση στο Ουάντι ελ Ακαρίτ, οι Ιταλο-Γερμανοί υποχωρούν περαιτέρω στην γραμμή της Ενφινταβίλ κάτω από την πίεση της Αγγλικής εμπροσθοφυλακής.
19-30 Απριλίου. Μάχη της Ενφινταβίλ. Αποτελεί την τελευταία αντίσταση του Άξονα στην Βόρειο Αφρική. Οι συγκρούσεις είναι ιδιαίτερα άγριες, ιδιαίτερα στον τομέα της Μεραρχίας Τριέστε, της οποίας τα τάγματα αντιστάθηκαν ηρωϊκά στην Τακρούνα.
6-8 Μαϊου. Η Συμμαχική επίθεση στο Δυτικό μέτωπο κατέληξε στην κατάληψη της Τυνησίας και στην παράδοση των δυνάμεων της 5ης Γερμανικής Στρατιάς στις 13 Μαϊου. Η 1η Ιταλική Στρατιά παρέδωσε τα όπλα εν τιμή.
Μετάφραση των κειμένων που αναγράφονται στις δύο παραπάνω πλάκες.
Φωτογραφική έκθεση και στρατιωτικές σημαίες
Αναμνηστικές μαρμάρινες πλάκες
Αναμνηστικές μαρμάρινες πλάκες
Αναμνηστικοί ξύλινοι πάγκοι
Αναμνηστικοί ξύλινοι θυρεοί
Βγαίνομε και πάλι στο ύπαιθρο
"Δεν μας έλειψε η ικανότης, μας έλειψε η τύχη"
Δυστυχώς τους έλειψαν και οι κινητήριες ιδέες. Όταν ξεκινάς να καταλάβεις την Αιθιοπία, την Λιβύη, την Αλβανία και επιτίθεσαι κατά της Ελλάδος, έχοντας επιλέξει ως κρατική ιδεολογία τον φασισμό και κύριό σου σύμμαχο το πρώτο -και ελπίζομε και τελευταίο- ναζιστικό κράτος, ποιές είναι οι βάσεις σου; Ποιές ικανότητές σου να εξυπηρετήσει η τύχη;
Το αποφασιστικό φυλάκιο Q 33
Πάολο Κάτσια Ντομινιόνι ντι Σιλαβένγκο
Πολέμησε στο Ελ Αλαμέϊν. Αφιέρωσε 14 χρόνια στην αναζήτηση των λειψάνων πεσόντων όλων των εθνικοτήτων στην αιγυπτιακή έρημο. Σχεδίασε το Ιταλικό μαυσωλείο.
Από την μεγάλη τερράτσα του Ιταλικού μνημείου, αποχαιρετούμε την ακτογραμμή, σε ένα από τα ελάχιστα άκτιστα σημεία. Συνηθισμένοι από τα Ελληνικά τοπία ξεγελιόμαστε. Τα σύννεφα του ορίζοντα φαίνονται σαν οροσειρές μιάς ανύπαρκτης απέναντι ακτής.
Κείμενο και φωτογραφίες © Ιωάννη Καλλιανιώτη, εκτός όπου αναφέρεται διαφορετικά